Việt Báo Việt Nam PDA


Người được Hồ Chủ tịch tặng Truyện Kiều

Thứ hai, 04 Tháng chín 2006, 21:28 GMT+7

//
Nguoi duoc Ho Chu tich tang Truyen Kieu

Ông Franz Faber
Chúng tôi tìm tới khu nhà yên tĩnh, dành cho những người cao tuổi, xế sâu bên đường trước mặt Tòa thị chính quận Pankow, Berlin, thăm ông Franz Faber, người đã cùng vợ, bà Irene Faber, lần đầu tiên “mang” nàng Kiều tới nước Đức.

Đón chúng tôi sau cánh cửa mở rộng là một người già tóc trắng như cước, vầng trán cao rộng, ánh mắt còn rất linh hoạt. Chúng tôi được mời vào một phòng khách ấm áp, có khoảnh hiên trông xuống thảm cỏ xanh và những hàng cây dẻ yên lặng đứng trong nắng thu vàng.

Hỏi ra mới biết, tới 14-09 năm nay Franz Faber tròn chín mươi xuân. Cái con người đếm tuổi như cây đại thụ thế kia mà nhắc tới chuyện xưa vẫn nhớ rõ từng chi tiết, nụ cười ánh mắt còn roi rói như con trẻ. Ông cẩn thận lấy ra bộ Kiều, tập 1 và 2, bản dịch Việt - Pháp của Nguyễn Văn Vĩnh, xuất bản năm 1951 và cuốn Kiều xuất bản bằng tiếng Đức của hai ông bà đặt ngay ngắn trên chiếc bàn nhỏ và, câu chuyện bắt đầu.

Năm 1954, chàng thanh niên Đức Franz, với tư cách phóng viên tờ News Deutschland lần đầu tiên tới Việt Nam. Trên mảnh đất lạ vừa tan khói súng này, Franz đã chứng kiến “Những giây phút hân hoan nhất trong không khí chiến thắng Điện Biên Phủ của các bạn, chứng kiến cảnh những tên lính thực dân Pháp cúi đầu rút khỏi miền Bắc”.

Gần hai năm ở Việt Nam, Franz được đi nhiều nơi, cảm nhận được nhiều điều trên “Mảnh đất khắc khổ, đau thương nhưng đầy những con người dũng cảm, hồn hậu và chân thật…”.

Và, một trong những kỉ niệm sâu đậm nhất vào đợt công tác ấy là, tại một gian phòng nhỏ trong Phủ chủ tịch, Franz được diện kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh.

“Kết thúc cuộc gặp gỡ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng tôi bộ sách hai cuốn. Đó là Truyện Kiều với bản dịch ra tiếng Pháp của tác giả Nguyễn Văn Vĩnh. Bác đã nói với tôi rằng: Tôi hy vọng, với cuốn sách này, ông có thể bắt đầu một cái gì”.

Thời gian ở Việt Nam gần một năm nữa, phóng viên Franz được tiếp tục đi nhiều nơi, tận mắt chứng kiến thêm nhiều sự kiện và con người mà sau này anh chiêm nghiệm ra rằng, “Tôi đã đi khắp thế giới, từ châu Mỹ tới châu á, châu Phi … hơn bốn mươi nước, nhưng không đất nước nào để lại những ấn tượng mạnh và tốt đẹp, cho tôi nhiều suy nghĩ như đất nước Việt Nam!”.

Và cuốn Kiều, Bác Hồ tặng, luôn bên anh để nhiều lần không cầm nổi nước mắt khi đọc thấy thân phận của Nàng Kiều, thân phận của nhiều con người hiền lành mà hàng ngày anh tiếp xúc trong cuộc sống vừa qua một cuộc chiến đau thương kéo dài.

Để “bắt đầu một cái gì” anh đã về tận Tiên Điền, quê hương của Nguyễn Du cũng như tìm gặp nhiều học giả Việt Nam danh tiếng bấy giờ như Đặng Thai Mai, Đào Duy Anh v.v… nhằm tìm hiểu thêm về cuốn sách mà trong nó còn rất nhiều vấn đề, nếu “không hiểu người Việt, văn hóa Việt Nam, không hề dễ dàng cảm nhận Kiều một cách sâu sắc”.

Rất may mắn cho Franz khi đó anh có vợ là một chuyên gia về ngôn ngữ học. “Bấy giờ, Irene của tôi là giảng viên ngoại ngữ, biết thành thạo năm ngoại ngữ - Anh, Pháp, Nga, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha”.

Cuối năm 55 trở về nước, Franz đã bàn bạc cùng với vợ và được Irene ủng hộ ý định tìm cách dịch nó ra tiếng Đức. Nhớ lại lời dặn của Bác Hồ khi còn ở Việt Nam: Hãy tìm hiểu kĩ truyện Kiều qua bản tiếng Pháp; ngoài bản dịch của Nguyễn Văn Vĩnh mang theo, hai ông bà đã tìm cách liên hệ với viện Academie Franscaise ở Pháp nhằm tìm thêm tài liệu.


Nguoi duoc Ho Chu tich tang Truyen Kieu

Trang bìa cuốn Truyện Kiều được dịch sang tiếng Đức
“Nhưng khi đó, do quan hệ giữa Đông Đức và Pháp còn có vấn đề nên Irene không nhận được Visa vào Pháp, dù phía Đông Đức đã cấp giấy xuất cảnh. Tôi bèn viết thư cầu cứu cha đẻ của tôi lúc đó đang sống tại Tây Đức và nhờ ông sang Pháp kiếm tìm các tài liệu”.

Thế là chàng thanh niên Franz kéo cả nhà ông vào cuộc. Khi đã có tài liệu từ Pháp do bố chồng mang về, chị Iren đã nhận ra rằng, tài liệu dịch Kiều từ bản tiếng Pháp không thích hợp với sự chuyển dịch ra tiếng Đức. Phải dịch thẳng từ tiếng Việt ra tiếng Đức!”. Đó là một thách thức lớn lao với hai người.

“Để thực hiện việc đó, nhà tôi đã tìm tới trường Humboldt tại Berlin tham gia nhiều buổi mạn đàm để từ đó có thể tự học tiếng Việt. Chúng tôi phân công, Irenne chuyển nghĩa từng câu thơ từ bản gốc tiếng Việt ra tiếng Đức, còn tôi chọn hình thức thể hiện nghệ thuật của tác phẩm. Đó là một quá trình rất khó khăn, phức tạp, khi Truyện Kiều có rất nhiều các điển tích…”.

Trong thời gian này, Franz Faber là Chủ tịch Hội nhà báo Phân ban quốc tế, công việc của anh rất bận nhưng để có thể dịch được Kiều, anh đã dành nhiều thời gian nghỉ ngơi cho việc nghiên cứu đạo phật và tìm nhiều tài liệu về văn hóa á Châu.

Tâm sự với chúng tôi về thời gian này, cụ Faber cười nhớ lại: “Vợ chồng tôi lấy nhau hai chục năm, chưa khi nào to tiếng, thế nhưng quanh việc dịch Kiều, chúng tôi không tránh khỏi nhiều khi phải bàn cãi căng thẳng để tới một quyết định nào đó.

Các bản dịch bằng tiếng Pháp đều trọng vần ở cuối câu, nhưng cách chuyển ngữ ấy làm tôi băn khoăn, vì khi người dịch trọng vần sẽ vô tình làm tổn hại tới ý tứ, nội dung sâu sắc mà từng câu thơ của thi hào Nguyễn Du đã nặng trĩu.

Cụ Nguyễn Du dùng lối thơ lục bát để thể hiện và kiểu thơ đó rất khó khăn, nó chưa hề có ở thi pháp châu Âu, không thể áp dụng khi chuyển ngữ, vì thế tôi quyết định chọn lối thơ cổ Hy Lạp không vần để chuyển tải Kiều.

Như vậy, từng câu thơ sẽ bảo trọng được nghĩa lí, khi chuyển dịch giữ được nhịp điệu từng câu, tính thi ca sẽ không bị phá vỡ. Ngay cả dịch một từ “Trăm Năm” của cụ Nguyễn Du cũng cần hết sức cân nhắc. Nó không chỉ là độ dài số học về thời gian, nó mang theo trong đó cả nội hàm cuộc sống, bao nhiêu vấn đề, của cả một đời người mà từng chỗ một, tùy theo văn cảnh cần dịch nó ra tiếng nước tôi sao toát ra được ý nghĩa của một từ ấy.

Suốt bẩy năm trời cả hai chúng tôi đã làm việc hết sức nghiêm túc để Bắt đầu một cái gì đó và, năm 1964 bản dịch Truyện Kiều chính thức được xuất bản.

Nhà xuất bản của Đức, Ruten-Roninh đã tiếp nhận xuất bản tác phẩm Kiều do hai ông bà Irene Faber và Franz Faber chuyển dịch sang tiếng Đức khi đó với thái độ hết sức trân trọng.

Họ đánh giá cao bản dịch này về sự chính xác của ngôn ngữ, tư tưởng và sức truyền cảm: “…Có âm điệu của một bản nhạc dẫn dắt người đọc vượt qua được sự khác biệt về ngôn ngữ…”.

Tháng 7-1965 Thụy Sĩ cũng đánh giá cao bản dịch của hai ông bà. Chính vì những thành công ấy mà cuốn Kiều do hai ông bà chuyển ngữ lại được tái bản ở Đức năm 1976. Tháng 3 năm 1965, Đại sứ quán C.H.D.C Đức tại Việt Nam đã làm lễ ra mắt tác phẩm chuyển ngữ của hai ông bà tại Hà Nội và Franz Faber khi đó trong chuyến công tác lần thứ hai tại Việt Nam, đại diện cho hãng thông tấn truyền thông Đức A.N.D, lại được vinh dự tiếp kiến Bác Hồ.

Nhớ lại lần gặp này, ông Faber kể: “Tôi vô cùng xúc động vì Hồ Chí Minh vẫn nhớ và tỏ lời khen tới cuốn sách tôi gửi tặng Người mấy tháng trước đó.

Đấy là một phần thưởng quý giá với hai vợ chồng tôi, nhất là ở lần gặp sau nữa, nhân dịp chiêu đãi quốc khánh Đức, người thân mật hỏi tôi dịch cuốn sách đó bao nhiêu lâu và khi biết chúng tôi theo đuổi công việc đó suốt bẩy năm, Người đã nói: Như vậy suốt bẩy năm đó các bạn luôn luôn nghĩ tới Việt Nam”.

“Luôn nghĩ tới Việt Nam”. Có lẽ bây giờ vẫn vậy! Franz Faber rỉ rả với chúng tôi bao nhiêu lần nữa được gặp Bác Hồ, những vùng đất mà ông đã đi qua, những suy nghĩ và trăn trở.

Ông không chỉ cùng vợ dịch truyện Kiều mà còn có những tập kí sự, bút kí về đất Việt. Ông nói : “Nếu được ưóc ao một vùng đất sống, tôi lại chọn Việt Nam”.

Tạm biệt thi sỹ, nhà dịch giả tóc như mây cước Faber, tôi muốn nói lời biết ơn ông và hương hồn vợ ông, vì những gì gia đình ông đã làm cho Việt Nam và “mang” nàng Kiều yêu thương của nền văn học cổ điển Việt Nam tới được với công chúng Đức, nhưng tôi cứ nghẹn lại.

Chúng tôi, những người tới thăm ông hôm đó, đều mong muốn quay trở lại, nhân dịp sinh nhật sắp tới ông tròn chín mươi xuân.

Teltow, tháng 8-2006

Nguyễn Văn Thọ (Nhà văn)
Tiền Phong Chủ Nhật

Việt Báo //

E-mail to friend Email bài viết này


Các bài viết khác:

Tiếp theo >>


Tìm Kiếm: 

^ Về đầu trang | Viet Bao RSS | Dự Báo Thời Tiết | Lịch TV | Liên Hệ - Contact - Quảng Cáo


Copyright©2007 Viet Bao Viet Nam Mobile (xHTML Mobile version), thử nghiệm phần mềm pda.vietbao.vn 1.0